Sức khoẻ tinh thần của học sinh: dấu hiệu cha mẹ hay bỏ qua

Đây là chủ đề mà nhiều gia đình chỉ nghĩ tới khi đã muộn — vì các dấu hiệu ban đầu thường bị đọc nhầm thành lười, hư, hoặc chỉ là tuổi dậy thì.

Các yếu tố gây áp lực với học sinh hiện nay

• Kỳ vọng về thành tích — từ gia đình, từ trường, và từ chính các em.
• So sánh liên tục — mạng xã hội cho các em thấy phiên bản đẹp nhất của người khác suốt ngày.
• Lịch dày — học chính, học thêm, năng khiếu, hoạt động ngoại khoá cho hồ sơ.
• Thiếu ngủ — đây là yếu tố bị đánh giá thấp nhất và ảnh hưởng lớn nhất.
• Áp lực về hình ảnh bản thân, đặc biệt ở tuổi thiếu niên.
• Bất định về tương lai — chọn ngành, chọn trường, kỳ thi.
• Vấn đề trong quan hệ bạn bè — điều này quan trọng với thiếu niên hơn người lớn thường nghĩ.

Với học sinh trong môi trường quốc tế, có thêm: áp lực học bằng ngôn ngữ thứ hai, cảm giác ở giữa hai nền văn hoá, môi trường có chênh lệch điều kiện giữa các gia đình, và với nhiều em là kỳ vọng gắn với khoản đầu tư lớn của gia đình.

Điều gì là bình thường

Để không lo lắng quá mức — các biểu hiện sau thường nằm trong phát triển bình thường:

• Muốn riêng tư hơn, ít kể chuyện hơn ở tuổi thiếu niên.
• Coi trọng bạn bè hơn gia đình trong giai đoạn nhất định.
• Cảm xúc thay đổi nhanh.
• Buồn hoặc lo trong thời gian ngắn sau một sự việc cụ thể.
• Thử nghiệm bản sắc — cách ăn mặc, sở thích, quan điểm.

Điều phân biệt: mức độ, thời gian kéo dài, và việc nó có ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày không.

Dấu hiệu cần chú ý

Khi các biểu hiện sau kéo dài nhiều tuần và khác rõ so với con trước đây:

Về cảm xúc:

• Buồn bã hoặc trống rỗng liên tục.
• Cáu gắt, giận dữ bất thường — ở trẻ em và thiếu niên, trầm cảm thường biểu hiện thành cáu gắt hơn là buồn.
• Lo âu thường trực, sợ hãi không rõ nguyên nhân.
• Tự chê bai bản thân nặng nề.
• Mất hứng thú với những gì từng thích.

Về cơ thể:

• Thay đổi rõ về giấc ngủ hoặc ăn uống.
• Đau đầu, đau bụng thường xuyên không tìm ra nguyên nhân y khoa.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Thay đổi cân nặng đáng kể.

Về hành vi:

• Kết quả học sa sút rõ rệt.
• Bỏ học, trốn tiết.
• Rút khỏi bạn bè và gia đình.
• Bỏ các hoạt động từng tham gia.
• Có dấu vết trên cơ thể, mặc áo dài tay không hợp thời tiết.
• Dùng chất kích thích.

Dấu hiệu nghiêm trọng — cần hỗ trợ NGAY:

• Nói về việc chết, hoặc nói rằng mọi người sẽ tốt hơn nếu không có mình.
• Cho đi những đồ vật quý giá.
• Nói lời tạm biệt bất thường.
• Có dấu hiệu tự làm hại bản thân.
• Tìm kiếm thông tin về cách gây hại.

Với các dấu hiệu này: đừng chờ, đừng cho rằng con chỉ nói cho có, đừng để con một mình. Hãy tìm hỗ trợ chuyên môn ngay hôm nay — bác sĩ, chuyên gia tâm lý, hoặc đường dây hỗ trợ khủng hoảng. Việc hỏi thẳng con có đang nghĩ tới việc làm hại bản thân không không làm tăng nguy cơ — nó thường là điều con đang cần được hỏi.

Cách nói chuyện với con

Nên:

• Chọn lúc không căng thẳng — nhiều trẻ nói dễ hơn khi đang làm việc gì đó cùng nhau, đi bộ, ngồi trong xe.
• Hỏi mở — dạo này con thấy thế nào, điều gì đang làm con mệt nhất.
• Nghe hết trước khi nói.
• Công nhận cảm xúc của con — bố mẹ thấy chuyện đó khó thật.
• Hỏi con muốn gì — cần lời khuyên hay chỉ cần người nghe.
• Kiên nhẫn — có thể mất nhiều lần con mới nói.

Không nên:

• Giảm nhẹ — chuyện có gì đâu, hồi bố mẹ còn khổ hơn.
• Sửa ngay lập tức — trẻ thường cần được nghe trước khi cần giải pháp.
• Nhắc tới chi phí — bố mẹ tốn bao nhiêu cho con.
• So sánh với anh chị em hoặc bạn bè.
• Phản ứng hoảng loạn — điều này khiến con ngừng chia sẻ để bảo vệ bạn.
• Hứa giữ bí mật tuyệt đối — nếu có nguy cơ về an toàn, bạn phải hành động. Hãy nói thật với con về điều này.

Những gì gia đình làm được

• Bảo vệ giấc ngủ — đây là việc có tác động lớn nhất và hay bị hy sinh cho việc học. Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng trực tiếp tới tâm trạng và khả năng học.
• Giảm bớt lịch nếu con quá tải — không phải mọi hoạt động đều cần thiết.
• Có bữa ăn chung — đây là dịp tự nhiên để nhận ra thay đổi ở con.
• Vận động — có bằng chứng rõ về tác động lên tâm trạng.
• Giới hạn hợp lý về thiết bị, đặc biệt trước giờ ngủ.
• Tách giá trị của con khỏi thành tích — nói với con rằng bạn thương con vì con là con, không vì điểm số.
• Làm gương về việc chăm sóc bản thân — trẻ học từ cách người lớn xử lý căng thẳng.

Làm việc với nhà trường

• Hỏi trường có tư vấn tâm lý học đường không — nhiều trường quốc tế có, và đây là nguồn hỗ trợ gần nhất.
• Trao đổi với giáo viên chủ nhiệm — họ quan sát con ở môi trường khác.
• Đề nghị điều chỉnh nếu cần — giảm tải, gia hạn, hỗ trợ riêng.
• Hỏi về chính sách bảo mật của tư vấn học đường — thông tin nào được chia sẻ với phụ huynh.

Khi cần hỗ trợ chuyên môn

• Bác sĩ — nơi bắt đầu, để loại trừ nguyên nhân thể chất và được chuyển tới chuyên khoa.
• Chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần — với các dấu hiệu kéo dài.
• Tư vấn tâm lý học đường.
• Các đường dây hỗ trợ tâm lý — hãy tìm và lưu số vào máy từ trước.

Về sự e ngại: nhiều gia đình ngại vì sợ con bị gán nhãn. Nhưng vấn đề tâm lý ở tuổi này đáp ứng điều trị tốt, và can thiệp sớm hiệu quả hơn nhiều so với để lâu. Đưa con đi khám tâm lý giống như đưa con đi khám khi đau chân.

Một điều đáng nhớ

Kết quả học tập của con quan trọng, nhưng nó được tạo ra bởi một đứa trẻ cần khoẻ mạnh mới học được.

Một năm học chậm lại để con hồi phục là cái giá nhỏ. Điều ngược lại thì không phải lúc nào cũng sửa được.

Câu hỏi thường gặp